Ümumi

Eqzema (Atopik Dermatit), Müalicəsi və Dəri Baxımı

Yazdı

- 17 Fevral 2026

Eqzema, Simptomlar, Səbəblər

Eqzema, yəni dərinizdəki qızartı, dözülməz qaşıntı və quruluq həyatınızı kabusa çeviribmi? Bəlkə də körpənizin zərif dərisindəki səpkilər səbəbindən gecələr yuxunuz ərşə çəkilib? Təəssüf ki, milyonlarla insanı narahat edən bu vəziyyət, xüsusilə də ekzema (tibbi dildə atopik dermatit olaraq da bilinir) bir çox insanın həyat keyfiyyətini aşağı salır. Bu yayğın dəri problemi bəzən sadə bir dəri quruluğu ilə səhv salına bilər. Bəs ekzema nədir, onu digər dəri problemlərindən necə fərqləndirmək olar və ən əsası, effektiv ekzema müalicəsi üçün hansı yollara əl atmalıyıq?

Bu məqalədə, Harvard Health, Mayo Clinic, NHS kimi dünyanın aparıcı tibbi mərkəzlərinin tövsiyələrinə əsaslanaraq, ekzemanın (atopik dermatit) simptomlarını, səbəblərini, müalicə metodlarını və ən vacibi, gündəlik dəri baxımı strategiyalarını ətraflı şəkildə araşdıracağıq. Məqsədimiz həm problemin köklərini anlamağa kömək etmək, həm də qaşıntılı dəri ilə mübarizə aparan hər kəsə praktik həllər təqdim etməkdir.

Ekzema (Atopik Dermatit) Nədir? Atopik Ne Demek?

Eqzema, xroniki, iltihablı bir dəri xəstəliyidir. Ən geniş yayılmış növü isə atopik dermatit adlanır. “Atopik” termini, bədənin müəyyən allergenlərə qarşı genetik olaraq həddindən artıq reaksiya vermə meylini ifadə edir. Bu, adətən astma və ya saman qızdırması (allergik rinit) kimi digər allergik vəziyyətlərlə birlikdə müşahidə olunur. Yəni, atopik ne demek sualının cavabı – allergik reaksiyaya meyilli bir genetik fonda malik olmaq deməkdir.

Dermatit nədir? Dermatit, dəri iltihabı üçün ümumi bir termindir. Ekzema da dermatitin bir növüdür, lakin xroniki və genetik meyilliyi ilə fərqlənir.

Ekzemanın Əsas Simptomları: Dərinizi Tanıyın

Ekzemanın simptomları yaşa, dəri tipinə və xəstəliyin şiddətinə görə dəyişə bilər, lakin əsas əlamətlər bunlardır:

Şiddətli Qaşıntı: Gecələr daha da pisləşən, yuxunu pozan ən əsas əlamətdir.
Qızartı və İltihab: Dəridə qızarmış, iltihablı sahələr.
Quruluq və Pulcuqlanma: Dəri çox quru olur, bəzən pulcuqlanma və çatlamalar müşahidə olunur.
Qalınlaşma: Xroniki qaşıntı nəticəsində dəri qalınlaşa və rəngi dəyişə bilər (likenifikasiya).
Qabarar və Sulu Yaralar: Xüsusilə kəskin dövrlərdə kiçik sulu qabarcıqlar əmələ gələ bilər.

Bədənin Hansı Hissələrində Rast Gəlinir?
Ekzema adətən dirsəklərin büküşlərində, dizlərin arxasında, boyunda, biləklərdə və topuqlarda müşahidə olunur. Körpələrdə isə üzdə, baş dərisində və bədənin digər hissələrində də yayılmış ola bilər. Ayaqda ekzema və əldə ekzema xüsusilə ümumi və narahat edici formalardır.

Eqzemanın Səbəbləri: Nə Üçün Yaranır?

Ekzemanın dəqiq səbəbi tam bəlli deyil, lakin genetik, immun sistem və ətraf mühit faktorlarının kombinasiyası olduğu düşünülür:

Genetik Meyillilik: Ailədə ekzema, astma və ya digər allergiyalar olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.
Dəri Baryerinin Zəifliyi: Ekzemalı dəridə “dəri baryeri” (dərinin qoruyucu təbəqəsi) zədələnmiş olur. Bu, dəri nəmliyini itirməyə və allergenlərin, bakteriyaların asanlıqla daxil olmasına səbəb olur.
İmmun Sistem Reaksiyası: Dəri baryeri zəiflədikdə, immun sistemi həddindən artıq reaksiya verir və iltihaba səbəb olur.
Tetikləyicilər (Triggers): Müəyyən faktorlar ekzema simptomlarını pisləşdirə bilər:
- Allergenlər: Toz gənələri, polen, ev heyvanlarının tükü, bəzi qidalar.
- Qıcıqlandırıcılar: Sərt sabunlar, yuyucu vasitələr, sintetik parçalar, ətirlər.
- Hava Dəyişiklikləri: Quru və soyuq hava.
- Stress: Emosional stress simptomları gücləndirə bilər.

Atopik dermatit Müalicəsi və Dəri Baxımı Strategiyaları

Ekzema müalicəsi problemin kökünü tamamilə aradan qaldırmasa da, simptomları effektiv şəkildə nəzarətdə saxlamağa və dəri baryerini bərpa etməyə yönəlib. Müalicə planı adətən dərmanlar və gündəlik dəri baxımından ibarətdir.

1. Dərman Müalicəsi (Həkim Nəzarəti ilə):

Topikal Kortikosteroidlər: İltihabı və qaşıntını azaltmaq üçün istifadə olunan ekzema üçün maz və ya ekzema kremləri. Bunlar yalnız həkim tərəfindən təyin edilməlidir.
Topikal Kalsinevrin İnhibitorları: Uzun müddətli istifadə üçün uyğun olan, iltihabı azaldan dərmanlar.
Antibiotiklər: Dəridə bakterial infeksiya yarandıqda təyin olunur.
Antihistaminlər: Gecə qaşıntısını azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.
Oral Kortikosteroidlər/İmmunosupressantlar: Şiddətli hallarda qısa müddətli istifadə edilə bilər.
Bioloji Dərmanlar: Son illərdə kəşf edilmiş, ağır atopik dermatit formaları üçün istifadə olunan yeni nəsil dərmanlardır.

2. Gündəlik Dəri Baxımı (Müalicənin Əsası):

Ekzema müalicəsinin ən vacib hissəsi düzgün və ardıcıl dəri baxımıdır. Bu, dəri baryerini bərpa etməyə və nəmləndirməyə kömək edir.

Nəmləndirmə: Dərini daim nəmli saxlamaq əsas şərtdir.
- Nə zaman? Duşdan və ya vannadan sonra dəri hələ nəm ikən, ilk 3 dəqiqə ərzində bol miqdarda nəmləndirici tətbiq edin. Gündə ən azı 2 dəfə istifadə edin.
- Nə ilə? Qatı, ətirsiz, hipoalergenik kremlər və ya məlhəmlər (ekzema kremi olaraq bazarda mövcud olanlar). Vazelin tərkibli məhsullar da effektivdir. Məsələn, Mustela Stelatopia kimi xüsusi olaraq atopik dərilər üçün hazırlanmış məhsullar.
Yumşaq Təmizləmə: Sərt sabunlardan və qıcıqlandırıcı kimyəvi maddələrdən qaçın.
- Nə ilə? Dərini qurutmayan, ətirsiz, pH balanslı təmizləyici yağlar və ya kremlərdən istifadə edin. Mustela Stelatopia Təmizləmə Yağı buna gözəl nümunədir.
- Duş/Vanna: Qısa (5-10 dəqiqə), ilıq su ilə duş və ya vanna qəbul edin. isti su dərini daha da qurudacaq.
Tetikləyicilərdən Qaçınma: Öz triggerlərinizi müəyyən edin və onlardan uzaq durun.
- Geyim: Pambıq, yumşaq və nəfəs alan parçalara üstünlük verin. Sintetik və yünlü parçalardan uzaq durun.
- Yuyucu Vasitələr: Ətirsiz və hipoalergenik yuyucu vasitələr seçin.
- Ev mühiti: Evi tozdan təmiz saxlayın, nəm səviyyəsini normal saxlayın.
Qaşıntını Nəzarətdə Saxlamaq: Qaşımaq vəziyyəti daha da pisləşdirir.
- Dırnaqları qısa tutun.
- Soyuq kompres tətbiq edin.
- Həkimin tövsiyə etdiyi qaşıntı əleyhinə kremlərdən istifadə edin.

3. Eqzemanın Təbii Yolla Müalicəsi (Dəstəkləyici Metodlar):

Bəzi insanlar ekzemanın təbii yolla müalicəsi üçün müəyyən yanaşmaları sınaqdan keçirirlər. Unutmayın ki, bu metodlar əsas tibbi müalicəni əvəz etməməli, yalnız ona dəstək olmalıdır və hər zaman həkimlə məsləhətləşdikdən sonra tətbiq edilməlidir.

Kolloid Yulaf Ezmesi: Vannaya əlavə edildikdə qaşıntını sakitləşdirməyə kömək edir.
Hindqozu Yağı: Dərini nəmləndirə və anti-mikrob xüsusiyyətlərinə görə dəri infeksiyalarının qarşısını ala bilər.
Probiotiklər: Bəzi araşdırmalar bağırsaq sağlamlığının dəri sağlamlığına təsirini göstərir.
Stress İdarəetməsi: Yoqa, meditasiya kimi metodlar stressi azaldaraq ekzema alovlanmalarını cilovlaya bilər.

Kontakt Dermatit Nədir və Necə Fərqlənir?

Kontakt dermatit, dərinin birbaşa qıcıqlandırıcı və ya allergen maddə ilə təmasından sonra yaranan iltihabdır. Atopik dermatitdən fərqli olaraq, kontakt dermatit genetik deyil və dəridəki reaksiya konkret təmasdan sonra yaranır.

Qıcıqlandırıcı kontakt dermatit: Dərini qıcıqlandıran (məsələn, sərt kimyəvi maddələr, həddindən artıq su) ilə təmasdan.
Allergik kontakt dermatit: Dərinin müəyyən bir allergene (məsələn, nikel, zəhərli sarmaşıq, bəzi kosmetik maddələr) qarşı allergik reaksiyasından.

Kontakt dermatit müalicəsi əsasən təmasda olan qıcıqlandırıcıdan uzaq durmaq və dəri baryerini sakitləşdirməkdən ibarətdir.

Eqzema (atopik dermatit) ilə yaşamaq çətin ola bilər, lakin düzgün müalicə və ardıcıl dəri baxımı strategiyaları ilə simptomları effektiv şəkildə nəzarətdə saxlamaq mümkündür. Unutmayın ki, ekzema müalicəsi fərdi yanaşma tələb edir və ən doğru diaqnoz və müalicə planı üçün mütləq dermatoloqa müraciət etməlisiniz.

Tez-Tez Verilən Suallar

Allergik dermatit nədir?

Allergik dermatit, dəri toxunulduğu bir maddəyə qarşı allergik reaksiya verdikdə yaranan iltihabdır. Bu maddə allergen adlanır və qaşıntı, qızartı, şişkinlik kimi simptomlara səbəb olur.

Dermatit nədir, nədən olur?

Dermatit dərinin iltihaplanması üçün ümumi bir termindir. Qaşıntı, qızartı, şişkinliklə xarakterizə olunur. Genetik meyillilik, immun sistem reaksiyaları, allergenlər, qıcıqlandırıcı maddələr, stres və ya infeksiyalar nəticəsində yarana bilər.

Kontakt dermatit nədir?

Kontakt dermatit, dərinin qıcıqlandırıcı bir maddə (məsələn, sərt sabun) və ya allergik reaksiya verən bir maddə (məsələn, nikel) ilə birbaşa təmasından sonra yaranan iltihabdır.

Uşaqlarda atopik dermatit sağalır?

Atopik dermatit xroniki bir vəziyyətdir, lakin bir çox uşaqda yaş ötdükcə simptomlar azalır və ya tamamilə yox olur (“remissiya”). Tam sağalma demək çətin olsa da, effektiv müalicə və düzgün baxımla vəziyyət tamamilə nəzarət altında saxlanıla bilər.

Dermatitin müalicəsi var?

Bəli, dermatitin müxtəlif növləri üçün effektiv müalicə metodları var. Müalicə əsas simptomları azaltmağa, iltihabı cilovlamağa və dəri baryerini bərpa etməyə yönəlir. Konkret müalicə planı dermatoloq tərəfindən diaqnoza uyğun olaraq təyin edilir.

Dermatit necə müalicə olunur?

Müalicə adətən topikal kremlər (kortikosteroidlər, kalsinevrin inhibitorları), nəmləndiricilər, qaşıntı əleyhinə dərmanlar və tetikləyicilərdən qaçmaqdan ibarətdir. Şiddətli hallarda oral dərmanlar və ya digər müdaxilələr tələb oluna bilər. Həkim nəzarəti vacibdir.

Atopik dermatit nədir?

Atopik dermatit (ekzema) xroniki, iltihablı bir dəri xəstəliyidir. Genetik meylliliklə əlaqəli olub, dəridə şiddətli qaşıntı, quruluq, qızartı və pulcuqlanma ilə özünü göstərir. Allergik reaksiyalara qarşı həssaslıqla xarakterizə olunur.

Hamiləlikdə dermatit nədir?

Hamiləlik dövründə bədəndəki hormonal dəyişikliklər bəzi qadınlarda mövcud dermatit simptomlarını gücləndirə və ya yeni dermatit formalarının (məsələn, PUPPP) yaranmasına səbəb ola bilər. Müalicə hamiləlikdə istifadəsi təhlükəsiz olan dərmanlarla həkim nəzarəti altında aparılır.

Eqzemanın müalicəsi olur?

Bəli, ekzemanın tam müalicəsi olmasa da, simptomları effektiv şəkildə nəzarət altında saxlamaq və alovlanmaları minimuma endirmək mümkündür. Müalicə dərmanlar, düzgün dəri baxımı və tetikləyicilərdən qaçmaqdan ibarətdir.

Eqzema nədir?

Ekzema (atopik dermatit), dərinin xroniki iltihablı bir vəziyyətidir. Genetik və ətraf mühit faktorları ilə əlaqəli olaraq, dəridə şiddətli qaşıntı, qızartı, quruluq və bəzən pulcuqlanma və ya sulu yaralarla özünü büruzə verir.

Uşaqlarda eqzema niyə olur?

Uşaqlarda ekzema adətən genetik meyilliliklə bağlıdır. Dəri baryerinin zəif olması allergenlərin və qıcıqlandırıcıların daxil olmasına imkan verir, bu da immun sisteminin həddindən artıq reaksiya verməsinə və iltihaba səbəb olur. Qidalar, toz gənələri, sərt sabunlar kimi tetikləyicilər də rol oynaya bilər.