Mövsümi viruslar və bağırsaq infeksiyaları, nə baş verir?

Son aylarda mövsümi viruslar və bağırsaq infeksiyalarının artması ilə bağlı çoxsaylı şikayətlər var. Valideynləri narahat edən əsas məsələ mövsümi virusların yeni dalğasıdır. Səhiyyə Nazirliyinin infeksionist eksperti Təyyar Eyvazovun açıqlamalarına əsaslanaraq vəziyyəti izah edirik.

Mövsümi viruslar niyə artır?

Qrip və digər kəskin respirator virus infeksiyaları (KRV) üçün fəsillilik xarakterikdir. Payız-qış aylarında artımın başlıca səbəbləri:

• Havanın temperaturunun azalması və quru hava şəraiti
• Qapalı məkanlarda sıxlıq və təmasın artması
• İmmunitetin təbii zəifləməsi
• Gün işığının azalması və D vitamini sintezinin düşməsi
• Qida rasionunda vitaminlərin nisbi azalması

Bu faktorlar mövsümi virusların yayılması üçün əlverişli şərait yaradır.

Hazırda ən çox rast gəlinən respirator viruslar

Müşahidələrə görə, hazırda daha çox mövsümi A qripi yayılır. Fevral ayından etibarən bu infeksiyanın pik dövrü qeydə alınır və yaz aylarına doğru azalma gözlənilir. Bununla yanaşı, digər kəskin respirator virus infeksiyaları da oxşar simptomlarla müşahidə olunur: burun axması, boğaz ağrısı, qızdırma, halsızlıq və öskürək.

Yoluxma yolları və gündəlik risklər

Respirator viruslar əsasən damcı və yaxın təmas yolu ilə yayılır: öskürək, asqırma və danışıq zamanı yayılan damcılar qapalı məkanlarda daha uzun qala bilər. Eyni zamanda çirkli əllər vasitəsilə göz, burun və ağız selikli qişasına toxunma da yoluxma riskini artırır. Virus dalğasının sürətlənməsində ictimai nəqliyyat, məktəb və iş kollektivlərində sıx təmasın çoxalması mühüm rol oynayır.

Mədə-bağırsaq infeksiyalarında isə əsas risk qida və su təhlükəsizliyi, eləcə də gigiyena vərdişləridir. Əllərin düzgün yuyulmaması və eyni səthlərin paylaşılması ev daxilində yoluxma ehtimalını yüksəldə bilər.

A qripi daha ağır keçirmi?

Məlumatlara görə, hazırda yayılan A qripi əvvəlki illərdəki qrip ştammları ilə müqayisədə daha ağır klinik gedişə malik deyil. Lakin qrip infeksiyası bəzi risk qruplarında həmişə daha ağır keçə bilər. Bu, virusun “yeni” olmasından çox, fərdin sağlamlıq vəziyyəti ilə bağlıdır.

Qrip simptomları, nələri izləmək lazımdır?

Qrip simptomları adətən qəfil başlayır və digər KRV infeksiyalarına nisbətən daha güclü halsızlıq yarada bilər. Ən tipik əlamətlər:

• yüksək qızdırma və titrətmə
• güclü halsızlıq, əzələ və baş ağrıları
• boğaz ağrısı, quru öskürək
• burun axması və tıxanıqlıq

Yüngül respirator viruslarda qızdırma aşağı ola bilər və ümumi narahatlıq daha tez keçə bilər. Dəqiq fərqləndirmə üçün klinik qiymətləndirmə və həkim məsləhəti vacibdir.

Virus mutasiyası: nə qədər aktualdır?

Virusların mutasiyaya uğraması təbii prosesdir. Mutasiyalar nəticəsində viruslar qazanılmış immunitetdən qismən yayına bilər. Lakin mütəxəssislər bildirir ki, bu dəyişikliklər adətən köklü xarakter daşımır və tamamilə yeni ştamın yaranmasına səbəb olmur. Yəni, “yeni virus” qorxusu çox vaxt fəsillilik və mövcud virusların təbii dəyişkənliyi ilə izah olunur.

Bağırsaq infeksiyası və mədə-bağırsaq əlamətləri

Qış aylarında bəzi virus infeksiyaları mədə-bağırsaq simptomları ilə müşayiət olunur. Uşaqlarda qrip, adenovirus infeksiyası, rotavirus və digər viruslar ishal, qusma, qarın ağrısı kimi əlamətlər verə bilər. Xüsusilə uşaqlarda rotavirus infeksiyası daha çox diqqət tələb edir və həkim nəzarəti vacibdir.

Bu tip infeksiyalarda susuzlaşma əsas risklərdəndir. Ağızda quruluq, sidiyin azalması, həddindən artıq halsızlıq, uşaqlarda süstlük və ağlama zamanı göz yaşının olmaması kimi əlamətlər diqqət tələb edir. Belə hallarda gecikmədən həkimə müraciət etmək düzgün addımdır.

Mövsümi viruslar üçün risk qrupları: kimlər diqqətli olmalıdır?

Qrip və digər respirator viruslar aşağıdakı qruplarda daha ağır keçə bilər:

• Uşaqlar
• Yaşlılar
• Xroniki xəstəlikləri olan şəxslər

Bu qruplarda həm respirator, həm də bağırsaq infeksiyalarının fəsad riski daha yüksək ola bilər.

Həkimə nə zaman müraciət etməli?

Aşağıdakı hallarda həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur:

• Qızdırma 3 gündən çox davam edərsə
• Qusma və ishal səbəbindən maye itkisi (susuzlaşma) əlamətləri görünərsə
• Uşaqlarda, yaşlılarda və xroniki xəstəliyi olanlarda simptomlar sürətlə ağırlaşarsa

Rotavirus infeksiyasına şübhə olan uşaqlarda isə həkim məsləhəti mütləqdir.

Evdə ümumi qayğı və bərpa dövrü

Əlamətlər yüngül olduqda istirahət, maye qəbulu və yüngül qidalar bərpa prosesini dəstəkləyə bilər. Maye itkisi olanlarda su, duru şorbalar və həkim tövsiyəsi ilə elektrolit balansını dəstəkləyən içkilər faydalı ola bilər. Dərman istifadəsi, xüsusən antibiotiklər, yalnız həkim qərarı ilə olmalıdır; virus infeksiyalarında özbaşına antibiotik istifadəsi düzgün deyil.

Qorunma yolları: qripdən və bağırsaq infeksiyasından qaçmaq

Mövsümi viruslardan qorunmaq və bağırsaq infeksiyasından qaçmaq üçün profilaktika əsas şərtdir:

• Əlləri tez-tez və düzgün yumaq
• Qapalı məkanları havalandırmaq
• Xəstə şəxslərlə yaxın təmasdan qaçmaq
• Şəxsi gigiyenaya diqqət etmək
• Qidaların və içməli suyun təhlükəsizliyinə nəzarət etmək
• Simptomlar olduqda evdə qalmaq və istirahət etmək

Məktəb və işdə yoluxmanın qarşısını almaq

Kollektivlərdə yayılmanın qarşısını almaq üçün xəstəlik əlamətləri olanların evdə qalması vacibdir. Qapalı məkanların mütəmadi havalandırılması, tez-tez toxunulan səthlərin təmiz saxlanması və şəxsi əşyaların paylaşılmaması riskləri azaldır. Bu sadə addımlar virus yayılması ilə bağlı narahatlığı azaltmağa kömək edə bilər.

Müşahidə olunan bu dalğa sadəcə soyuqdəymə deyil, mövsümi virusların aktivləşməsi ilə bağlıdır. Hazırda daha çox A qripi və digər respirator viruslar yayılır, bağırsaq infeksiyaları isə bəzi hallarda bu dövrdə paralel artır. Risk qruplarının diqqətli olması, simptomlar ağırlaşdıqda həkimə müraciət etməsi vacibdir.

Sualınız varsa, bizimlə əlaqə saxlaya bilərsiniz.

✨ Daha faydalı məzmun üçün bizi izləyin:
👉 YouTube kanalımız
👉 Instagram səhifəmiz